O czym szumią wierzby

 

Sielanka Witold Pruszkowski _1846-1896
Sielanka – Witold Pruszkowski (1846-1896)

Wierzba – drzewo tak popularne, że aż stało się symbolem polskiego krajobrazu. Wszędzie jej pełno. I dosłownie, i w przenośni.
Symbolika wierzby jest obecna w literaturze i malarstwie.

„Gdzie polem powiewa wierzbina, wiem że się Polska kończy, lub zaczyna…”

pisał Kazimierz Laskowski w poemacie „Wierzby”. Bardziej współcześnie – Jan Pietrzak w piosence „Taki kraj” śpiewa o wierzbie:

Jest takie miejsce
U zbiegu dróg,
Gdzie się spotyka
Z zachodem wschód…
Nasz pępek świata,
Nasz biedny raj…
Jest takie miejsce,
Taki kraj.

Nad pastwiskami
Ciągnący dym,
Wierzby jak mary
W welonach mgły

Mniej patetycznie:

„Pójdę daleko
Pójdę na łąki
Malowane złotem i rdzą
Zwierzę się wierzbom
Z naszej rozłąki
Wierzby wierzą
Szeptom i łzom”

Anna-Maria Jopek „Szepty i łzy”

No tak.. o stolarstwie ma być a nie o muzyce… 🙂

„Materiał z wierzby daje się zaledwie użyć jako drzewo ślepe w robotach meblowowych. Drzewo wierzbowe jest grubowłókniste, o nieznacznym połysku, o brudnym żółto-czerwonawym lub ciemno-brunatnym rdzeniu, białym bielu, bardzo miękkie i lekkie, a przytem bardzo łupliwe i giętkie /…/ daje się jako drzewo lekkie z korzyścią używać do paczek”

– pisał Mieczysław Schreibner w „Przewodniku stolarskim” z 1922 roku.

wierzby
Wiklinowy byk na dziedzińcu zamku w Nowym Wiśniczu – praca Anny Kaczmarczyk, studentki V roku krakowskiej ASP

Od wierzbowego drewna zdecydowanie większe zastosowanie ma wiklina tj. młode pędy wierzb. Z nich wykonuje się różnego rodzaju ozdoby, kosze czy też kwietniki.

Mimo, że wartość opałowa wierzby nie jest wielka, to próbuje się ją wykorzystać jako surowiec opałowy. Jej mocną stroną jest szybki wzrost…. rośnie mniej więcej 10 razy szybciej niż sosna czy świerk.

Wierzba szybko się ukorzenia. W zasadzie wystarczy w mokrą ziemię wetknąć wierzbowy patyk i po kilku dniach można zobaczyć pierwsze korzenie a potem liście młodego pędu. Dzięki temu wiklina okazuje się być dobrym materiałem do zdobienia ogrodów. Ozdoby z wikliny rosną – od wiosny do jesieni są zielone. Stąd dawniej na wsiach nierzadkim widokiem były zielone płotki wierzbowe.

wierzbyPrzykład „zdobnictwa” ogrodowego skopiowany z internetu. Czy ta wiklinowa „ozdoba” zdobi?

Zdecydowanie ciekawszy przykład znajdziemy w Zdzięsławicach (gmina Michałowice) gdzie na placu zabaw postawiono zielone, wierzbowe szałasy oraz połączono je ze sobą tunelami. W ten sposób powstał ciekawy, wierzbowy labirynt. Idealne miejsce do zabaw… (także dla starych koni 🙂 )

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

Dwa zdjęcia z późniejszego okresu ze strony http://www.wierzba.malopolska.pl/:

wierzby wierzby

Poniżej zdjęcia placu zabaw wykonane 27 września 2014 roku:

Ten pokaz slajdów wymaga włączonego JavaScript.

To na pewno nie wszystko co można zrobić z wikliny. W internecie znalazłem stronę artysty Patricka Dougherty. Zobaczcie jego wiklinowe rzeźby.

 

O kołkowaniu słów kilka… (dokładnie 296)

 

W pierwszych spisanych zasadach (statutach) cechu stolarzy (Kraków, XV w.) istniał zapis, iż stolarzowi za użycie gwoździ lub innych elementów łączeniowych nie będących drewnem groziła co najmniej kara chłosty, a w ostateczności  nawet usunięcie z cechu.

Stąd normą było klejenie lub łączenie drewna drewnem (tj. za pomocą odpowiedniego ukształtowania i dopasowania jego części).

Wydaje się, że kołkowanie ma swój początek w tak zwanym łączeniu na obce pióro lub też czopy. Jan Heurich w „Przewodniku dla stolarzy” z roku 1862 tak opisuje „połączenie na okrągłe kołki„:

Na bokach spajanych sztuk drzewa wiercą się okrągłe dziurki, 12 do 18 cali od siebie odległe i w nie wklejają się cienkie, okrągłe czopki, czyli kołeczki, połową swej długości w jednym, a połową w drugim kawałku drewna siedzące.

Wszystko jasne! Połączenie kołkami jest proste, niewymagające specjalistycznych narzędzi poza wiertarkę, wiertłem, kołkami i klejem. Jedyny szkopuł to precyzyjne, równe nawiercenie otworów pod kołki w obydwu łączonych częściach. Koniecznym jest więc dokładne oznaczenie miejsca wykonania otworu. pingiPomocne w tym mogą być znaczniki dostępne w „każdym dobrym sklepie” 😉 z narzędziami. A jeśli nie ma ich pod ręką a do sklepu daleko wystarczą… zwykłe pinezki. pinezkiNa szybko trzeba skleić dwie pinezki główkami do siebie i w ten sposób otrzymujemy „przyrząd” za pomocą którego precyzyjnie oznaczymy miejsca wiercenia otworów w dwóch łączonych elementach.

Sposób zastosowania znaczników pokazuje instrukcja.instrukcja

Oprócz wymienionych znaczników do łączenia za pomocą kołków stosuje się różnego rodzaju szablony, liniały  czy też bardziej złożone urządzenia.pomocnik

Jednym z takich ciekawych „pomocników” jest przyrząd Wolfcrafta. Jego zaletą jest precyzja i prosta obsługa. Dzięki niemu można w łatwy sposób robić kołkowe łączenia czołowe, narożnikowe oraz środkowe tj. w kształcie litery T. Wszechstronne zastosowanie tegoż urządzenia zostało przedstawione na poniższym filmie:

Wystarczy oglądania. Czas zabrać się do pracy….

Połączenia kołkowe robione za pomocą znaczników: parawan

 

Toczenie – historia okrągłości…

 

Pierwsze eksperymenty na tokarce skłaniają do refleksji nad historią wynalazków. Wiadomo, na początku zawsze była potrzeba. Jak mówi znane porzekadło, to ona jest matką wynalazków. Zapewne wpływ na myślenie o nowych rozwiązaniach miała i ma także obserwacja natury. W przyrodzie bardzo często występują kształty okrągłe lub do takich podobne (np. pnie czy też korony drzew). Wydaje się, że to co okrągłe, jest mniej podatne na uszkodzenia. Natomiast to, co kanciate często z czasem ulega zaokrągleniu (np. kamienie w górskiej rzecze pod wpływem przesuwania, toczenia przez wodę, obijają się o siebie i tracą swoje ostre kształty).
toczenie w drewnieOd zarania dziejów  człowiek próbuje, przez siebie wykonywanym przedmiotom, nadać także okrągłe kształty. Jak podaje pierwszyportal.pl,

„…najstarsze tokarki stosowane były w epoce brązu. Były to tokarki sznurowe o ruchu obrotowo-zwrotnym, a ich siłę napędową stanowił człowiek ciągnący na przemian za jeden lub drugi koniec sznura nawiniętego na wał zamocowany obrotowo w dwóch łożyskach. Do końca tego wału mocowano przedmiot, a drugi człowiek pełnił funkcję uchwytu, trzymając w dłoniach i dociskając do obrabianego przedmiotu nóż skrawający”.

toczenie w drewnietoczenie w drewnie„Około 1500 p.n.e. pojawia się nowa konstrukcja napędu tokarki, która przetrwała aż do XVI wieku. Był to napęd strunowy, a więc również sznur owinięty kilkakrotnie dookoła wału napędowego, ale z jednej strony przymocowany do nożnego pedału, a z drugiej do jakiegoś elementu sprężystego. Gdy człowiek naciskał na pedał – pociągał sznur ku dołowi, równocześnie powodując obrót wału i napinanie elementu sprężystego; gdy nacisk na pedał malał – element sprężysty pociągał sznur ku górze, obracając równocześnie wał w przeciwną stronę. toczenie w drewnieJako element sprężysty wykorzystywano w początkowym okresie np. młode drzewko, odpowiednio wygięte, przy czym tokarka pracowała w lesie; w późniejszym czasie wprowadzono łuk w kształcie dzisiejszych resorów samochodowych, zawieszony pod sufitem warsztatu. Tokarki te pozwalały na obróbkę materiałów o niewielkiej twardości. Wynikało to z małej sprawności napędu i konieczności ręcznego prowadzenia narzędzi.

Około 1500 roku Leonardo da Vinci zastosował do toczenia napęd linowy i pasowy oraz przekładnie zębate, konstruując równocześnie pierwszą tokarkę o ruchu ciągłym (niepowrotnym). Na początku XVI wieku pojawia się koło zamachowe, co pozwala na zmagazynowanie dużej ilości energii i ułatwia toczenie materiałów o coraz większej twardości.

Dzisiejsze tokarki to urządzenia mechaniczne, pozwalające z dużą precyzją na wytoczenie w zasadzie dowolnych elementów z drewna, metalu czy też innych materiałów.

Po odpowiedniej dawce teorii czas przejść do praktyki.
Moja historia toczenia zaczęła się od prostej przystawek do wiertarki…

Obecnie pracuję na tokarce DB450 austriackiej firmy Bernardo.
tokarka

bernardo db450

tokarka Bernardo

Ogrodowi pomocnicy

 

Jak w każdej pracy, tak i w majsterkowaniu czy w robótkach ogrodowych często pomocne są różnego rodzaju dodatki, przystawki, usprawniacze, itd.

Jakiś czas temu postanowiłem rozwiązać problem z koszeniem trawy przy rabatkach na których zbyt mocno rozrosły się kwiaty. Ogrodowi pomocnicyOgrodowi pomocnicy

Z jednej strony szkoda za każdym razem roślinki przycinać. Z drugiej jakoś przy nich trzeba trawę wykosić … Pomocna może być druga para rąk, ale jeśli jej w danym momencie nie ma 🙁  Stąd pomysł na małego pomocnika – podpórkę do kwiatów, którą można szybko i sprawnie założyć a potem łatwo usunąć.  

Czytaj dalej Ogrodowi pomocnicy

Z dobrym narzędziem możesz więcej … Sketchup !

Przed wykonaniem każdego przedmiotu trzeba go najpierw zaprojektować. Przy drobniejszych pomysłach wystarczy sama refleksja, przy większych przynajmniej kartka z rozpiską wymiarów, materiałów czy też narzędzi niezbędnych do zrealizowania danego projektu.

Do projektowania bardzo przydatny jest darmowy program Sketchup.
Program jest znany od 2001 roku w wersji komercyjnej. Wersja bezpłatna jest dostępna od czasu przejęcia programu przez Google tj. od 2006 roku. Wersję instalacyjną Sketchup’a można pobrać ze strony http://www.sketchup.com/download. W języku polskim jest dostępna bezpłatna wersja oznaczona jako 6.0 do pobrania tutaj.
Z instalacją nie powinno być problemów. W razie potrzeby zawsze można zerknąć na filmik instruktażowy dostępny na youtube oraz poćwiczyć tworzenie pierwszego, samodzielnego projektu.

Sketchup warsztat stolarski

Program jest bardzo intuicyjny. Większość problemów i dylematów można rozwiązać przy pomocy samouczka.

W zależności od potrzeb istnieje możliwość rozbudowy programu o dodatkowe funkcje poprzez instalację rozszerzeń – pluginów.
Moim zdaniem do najciekawszych (i najbardziej przydatnych w amatorskim projektowaniu wyrobów z drewna) należą:
piece: rozszerzenie dające możliwość szybkiego tworzenia całych elementów np. deseczek, z których będzie składał się nasz projektowany przedmiot w wymiarach wcześniej przez nas zdefiniowanych (nie ma więc konieczności rysowania ołówkiem poszczególnych elementów);
cutlist: dzięki niemu jednym kliknięciem utworzymy listę elementów wraz z wymiarami, z których składa się zaprojektowane dzieło (pomocne przy planowaniu zakupów, sprawdzeniu dostępnych materiałów, itd.);
roundcorner: pozwala na zrobienie zaokrągleń krawędzi i rogów obiektu

Jeśli czas pozwoli to niebawem postaram się dokładniej omówić poszczególne rozszerzenia programu Sketchup.

Zamiast zakończenia: Z odpowiednim narzędziem możesz więcej...

Pomocnik do szlifowania krawędzi

 

Jednym z końcowych etapów obróbki drewna jest szlifowanie czyli ścieranie zewnętrznej warstwy w celu nadania materiałowi odpowiedniej gładkości. Szlifowanie drobnych przedmiotów wykonuje się zazwyczaj ręcznie z użyciem papieru ściernego. 

szlifowanie krawędzi drewnaszlifowanie krawędzi drewnaGeneralnie z nadawaniem odpowiedniej gładkości powierzchniom płaskim nie ma większego problemu. Schody zaczynają się, gdy chcemy zachować idealnie równe krawędzie. 

Do szlifowania boków używam małego pomocnika. Do jego wykonania wystarczą trzy kawałki drewna… Większy posłuży za bazę, dwa mniejsze za prowadnice.

 

szlifowanie krawędzi drewna

Montaż rozpoczynamy od przymocowania pierwszej prowadnicy. 

Drugą prowadnicę przykręcamy równolegle do pierwszej w odległości równej grubości materiału, który mamy zamiar szlifować. 

 

szlifowanie krawędzi drewnaszlifowanie krawędzi drewna​​

Większość pracy wykonana. 

Czas zamontować materiał ścierny. 

szlifowanie krawędzi drewnaszlifowanie krawędzi drewna

W tym celu docinamy pasek papieru ściernego na szerokość równą odległości między dwoma prowadnicami naszego pomocnika. Pamiętać należy o doborze właściwej ziarnistości papieru ściernego. 

Odpowienio mocujemy papier ścierny do urządzenia. 

W moim przypadku użyłem typowych zszywek. 

 

szlifowanie krawędzi drewnaszlifowanie krawędzi drewnaMocowanie musi się znadować na bokach przyrządu tak, aby nie przeszkadzało w szlifowaniu. 

 

 

Voila, pomocnik gotowy! 

piwo

szlifowanie krawędzi drewna

 

Szlifowanie czas zacząć!!

 

 

 

Addenda et corrigenda (choć raczej addenda 🙂 czyli uzupełnienie…. o papierze ściernym)

Papier ścierny się kupuje. Oczywista oczywistość. Niemiej w erze przedsupermarketowej ten rodzaj materiału ściernego był znany i stosowany. Jan Heurich w książce pt. „Przewodnik dla stolarzy” wydanej w roku 1862 podaje instrukcję wykonania papieru ściernego. I tak: 

papier szklisty