Archiwum kategorii: Wiedza o drewnie

Opisy oraz zdjęcia różnych gatunków drzew

Barwienie drewna na sucho

„O sposobie barwienia dębiny drogą suchą” pisał Mieczysław Schreiber w „Przewodniku stolarskim” z 1922 roku. Barwniki zawarte w drewnie poddane działaniu par amoniaku zmieniają kolor drewna na ciemniejszy.

Metoda ta była znana od dawna. Podobno wynalezioną ją obserwując zmiany barwy drewna dębowego, z którego budowano zagrody dla koni. Generalnie drewno z upływem czasu ciemnieje. Ale drewno dębowe w końskich zagrodach nie tyle ciemniało, co zmieniało swój kolor (przecięta belka w całości była ciemna, tak jak jej zewnętrzna powierzchnia). Nie wiedziano dokładnie dlaczego tak się dzieje i czemu tylko z drewnem dębowym. Dziś już wiemy, że to dzięki amoniakowi, który ulatniał się z końskiego moczu…

Barwienie drewna na sucho w małych, amatorskich stolarniach jest jest bardzo proste. W sprzedaży jest dostępna woda amoniakalna. Przedmiot, który chcemy pociemnić należy włożyć do szczelnego pojemnika (np. wiaderko po farbie) oraz nalać trochę wody amoniakalnej. Przedmiot układamy w taki sposób, aby opary amoniaku miały dostęp z każdej strony. Ja układam przedmiot na kawałku deseczki z wkrętami. Zamknięte szczelnie wiaderko wystarczy zostawić na noc w ciepłym miejscu.

barwienie drewna misa
Misa z robinii akacjowej. Kora oraz łyko nie zostały zabarwione, gdyż nie mają garbników

Tak „pomalować” można tylko drewno bogate w garbniki, takie jak dąb, orzech czy akacja. Z moich dotychczasowych doświadczeń wynika, że w miarę jednakowo, na kolor ciemnozielony barwi się drewno akacji (a w zasadzie robinii akacjowej). Natomiast dębina raz uzyskuje kolor ciemnobrunatny a raz staje się tylko lekko ciemniejsza. Najprawdopodobniej nie w każdym rodzaju drewna dębowego występuje jednakowo duża ilość garbników.

barwienie drewna - miseczka
Miseczka z dębiny przyciemniona opisywaną metodą.

Na koniec cytat ze wspomnianego na wstępie „Przewodnika stolarskiego”:

Przy zastosowaniu tego sposobu drzewa niczem się nie zwilża a pary amoniaku przenikają je, należy się nim zawsze posługiwać ilekroć zależy nam na trwałem i pięknem pociemnieniu dębowych sprzętów. /…/ Gdy się uwzględni, że obywa się tu bez roboty, że przez działanie ulatniającego się amoniaku, ani głębokość, ani jakość drzewa się nie zmienia, ale tylko jego barwa staje się soczystą i piękniejszą, to nie będzie się używało innych zapraw do dębiny nad tę.

Barwienie drewna czas zacząć!

O innym, dawnym sposobie zmiany barwy drewna w: Farbowanie drzewa na pniu.

Kubek z robinii akacjowej

 

Robinia akacjowa pochodzi z Ameryki Północnej. Do Europy została sprowadzona w roku 1601 przez francuskiego ogrodnika Jeana Robina (stąd jej nazwa), który wracając zza oceanu przywiózł strąk drzewa z nasionami. Z nasion tych wyhodował pierwsze w Europie drzewko zamorskiego drzewa akacjowego. Odmiana dobrze się zaaklimatyzowała w naszych warunkach. Na początku była sadzona głównie w parkach jako drzewo ozdobne, po czym zaczęła się obsiewać samodzielnie.

robinia akacjowa - przekrój pnia

robinia akacjowa

Drewno z robinii jest twarde, ciężkie, jednym słowem idealne do toczenia. Poza tym ma bardzo ciekawe usłojenie, co widać na zdjęciach.

Z dostępnego klocka robinii akacjowej wytoczyłem poniższy kubek.
kubek z robinii akacjowej-widok

Dopiero w środku widać piękne usłojenie…

kubek z robinii akacjowej

Kubek z robinii akacjowej – wnętrze

This slideshow requires JavaScript.

Średnica  w części górnej (cm): 7,5
Średnica  podstawy (cm): 6,5
Wysokość (cm): 9,5
Grubość ścianki (mm): 3
Wykończenie: politura.

kubek z robinii akacjowej - widok wnętrzakubek z robinii akacjowej - widok wnętrza

kubek - fragment podstawki

Kielich z widoczną zgnilizną rdzeniową drewna

 

brzoza ze zgnilizną rdzeniową

Tym razem prezentuję kielich z drewna dotkniętego wadą zwaną zgnilizną rdzeniową.

Zgnilizna to rozkład drewna będący skutkiem działalności grzybów pasożytniczych. Do rozwoju tychże grzybów konieczna jest woda jak i też powietrze. Stąd zgnilizna rozwija się w drewnie wilgotnym oraz uszkodzonym.

Zgnilizna rdzeniowa to szczególny przypadek zgnilizny wewnętrznej. Jak sama jej nazwa wskazuje uszkodzeniu ulega rdzeń pnia wraz z częścią położoną w jego sąsiedztwie, co w miarę dobrze widać na załączonym zdjęciu dwóch pieńków.

Pomimo tej wady, która w zasadzie dyskwalifikuje materiał do obróbki poprzecznej, postanowiłem spróbować wytoczyć kielich.

kielich z widoczną zgnilizną rdzeniową

Ten kształt wydał mi się najlepszym do pokazania zmurszałego rdzenia. Widać go doskonale w przekroju nóżki kielicha.

kielich z brzozy ze zgnilizną rdzeniową

W czasie obróbki okazało się, że zgnilizna nie jest jedyną wadą tego kawałka drewna. Pod korą ukazały się dość mocne pęknięcia…

kielich z brzozy ze zgnilizną rdzeniową

Generalnie prezentowany kielich z widoczną zgnilizną rdzeniową jest dość delikatny. Nie nadaje się do intensywnego użytku. Posłuży raczej jako ozdoba i ciekawostka.

Z pozostałej części klocka – po przecięciu wzdłuż rdzenia – spróbuję wytoczyć małą miseczkę. Czy się uda? Jak będzie wyglądać?

Sapelli – afrykańska piękność

 

drewno sapelliW drodze z pracy przejeżdżam obok sklepu-hurtowni z drewnem egzotycznym. Zasadniczo przejeżdżam, choć czasami się zatrzymuję…. Dzięki takim „zatrzymaniom” odkryłem bubingę, czy chociażby  – tak jak niedawno – sapelli.

Jakiś czas temu nabyłem belkę z tego drewna o wymiarach 10 cm x 10 cm i długą na 2,5 metra. Przy zakupie dowiedziałem się, że sapelli to „jakaś odmiana mahoniu”. W każdym razie belka wyglądała ciekawie dzięki widocznym, złotym smugom.  Jak będzie wyglądać po obrobieniu i wypolerowaniu? Czy jasne smugi będą lśnić jak złoto?

Sapele_Tree_Congo_BrazzavilleSapelli rośnie w Afryce równikowej. Jest tam drzewem dość pospolitym. W Europie jako pierwsi drewno sapelli zaczęli wykorzystywać Niemcy na początku XX wieku. Robili z niego między innymi śmigała słynnych sterowców Zeppelin. Natomiast współcześnie drewno jest ciekawym materiałem do wykończenia wnętrz (schody, podłogi), ale nie tylko. W cenie są instrumenty muzyczne (głównie gitary, perkusje, pianina i fortepiany) wykonane z sapelli. Amerykański Cadillac wykorzystuje to drewno to wyrobu ozdobnych tapicerek w samochodach. /źródło: internet/

Z mojego kawałka drewna nie zrobię kadilaka ani nawet gitary. Na razie wytoczyłem malutką miseczkę oraz pucharek…

Drzewo sapelli: 
– dorasta średnio do wysokości 45 metrów (bywa i 60 m) i średnicy pnia do 1 metra;
– pnie drzew są proste, pozbawione gałęzi do wysokości ok 25 metrów:
budowa drewna: biel wąski (7-10 cm) o żółtawej barwie, natomiast twardziel świeżo przetarty ma kolor  różowobrązowy i stopniowo ciemnieje pod wpływem światła do barwy czerwonobrązowej (wiadomo już, że moja belka to część twardzielowa pnia przerobionego na tyle dawno, że kolor już się ustabilizował).
Cd. 1 – dla zainteresowanych: opis rysunku drewna
Cd. 2 – dla maniaków: opis techniczny drewna w języku francuskim

No więc wytoczyłem malutką miseczkę oraz pucharek. Pierwsze wrażenia… afrykańska piękność.

pucharek i miseczka z sapelli

Sapelli, jak każde drewno, swoje piękno pokazuje dopiero gdy poświęci mu się trochę czasu.

Po pierwszych doświadczeniach wiem, że drewno sapelli jest dość twarde ale łatwe w obróbce. Nie pęka, nie szczerbi się, nie odszczypują się krawędzie w trakcie toczenia jak to ma miejsce np. przy obróbce rodzimej sosny czy świerka. Drewno daje się świetnie wygładzać oraz polerować. Niestety pył powstały w trakcie szlifowania podrażnia błony śluzowe (objawy: lekki katar, kichanie). Stąd przy kolejnej pracy z sapelli na pewno założę maskę przeciwpyłową.

Klejenie egzotycznych gatunków drewna

.

Do niedawna nie miałem zbyt dużo do czynienia z drewnem egzotycznym. Podczas eksperymentów z meranti, teakiem czy bubingą pojawiły się pierwsze problemy z klejeniem. Czasami po kilku tygodniach od połączenia powierzchni drewnianych klej zaczynał puszczać. Dlaczego?

Do klejenia drewna najczęściej używam różnego rodzaju klejów rozpuszczalnikowych głownie klasy D3. Składają się one z płynnego nośnika (woda, alkohol) oraz bazy klejącej, którą stanowi na przykład naturalny kauczuk lub różnego rodzaju żywice winylowe.

W procesie klejenia substancja wnika do drewna powodując jego minimalne napęcznienie oraz rozpuszczenie dzięki czemu powierzchnie klejonych materiałów wzajemnie się przenikają. Następnie rozpuszczalnik odparowuje pozostawiając trwałą spoinę.

Wiele gatunków drewna egzotycznego zawiera duże ilości żywic oraz olejów co czyni je naturalnie odpornymi na wodę. Stąd pojawiały się problemy z wnikaniem klejów do drewna a w konsekwencji z uzyskaniem trwałej spoiny.

bubinga - deska z kroplami wody

Co więc można zrobić?

Czytaj dalej Klejenie egzotycznych gatunków drewna

Fałszywa twardziel – prawdziwe piękno…

 

Główną część drzewa stanowi pień. Składa się on z kory, łyka, miazgi, drewna oraz rdzenia. Drewno jest zasadniczą częścią pnia.

Generalnie drewno czyli tkankę znajdującą się pomiędzy rdzeniem a miazgą, można podzielić na biel oraz twardziel.

biel i twardziel

Biel jest żywą tkanką o jasnym kolorze (stąd nazwa). Jej zadaniem jest doprowadzanie wody z solami mineralnymi z korzeni do gałęzi i liści oraz magazynowanie zapasów. Stąd przy dawnych próbach barwienia drewna, opisanych w tekście Farbowanie drzewa na pniuzabarwieniu ulegała głównie biel czyli część żywa pnia, która przewodziła zabarwiony płyn.

Wewnętrzna strefa pnia to twardziel. Nie pełni ona funkcji fizjologicznych takich jak biel lecz mechaniczne tj. zapewnia roślinie wytrzymałość i odporność. Twardziel powstaje w wyniku zaimpregnowania ścian komórkowych żywicami, gumami i garbnikami, co z kolei powoduje zamknięcie dróg przewodzenia wody. Dzięki temu ta część pnia staje się twarda i odporna na działanie grzybów.

Twardziel nie występuje u niektórych drzew liściastych takich jak: brzoza, jawor, klon, grab, osika, kasztanowiec, olsza. Drzewa te nazywamy beztwardzielowymi.

Czytaj dalej Fałszywa twardziel – prawdziwe piękno…

Cis – pierwsze chronione drzewo w Polsce

 

cis w BrzeguCis (Taxus)

♦ Nazwa Taxus znaczy po łacinie łuk; jest to związane z niezwykle sprężystym drewnem cisów, z którego w średniowieczu wytwarzano łuki.
♦ Z botanicznego punktu widzenia „owoce” cisa to nibyjagody czyli mięsiste utwory powstałe z pojedynczego, łuskowatego owocolistka kwiatu żeńskiego i zawierające jedno nasiono. cis nibyjagodaSłodka osnówka nasion cisa jest jedyną częścią rośliny nie zawierającą toksyn. Dzięki niej nibyjagody są chętnie zjadane przez ptaki, które w ten sposób przyczyniają się do rozsiewania nasion.

Cis pospolity (Taxus baccata)

♦ Cisy to najbardziej długowieczne drzewa Europy. Około 2000-letni cis pospolity rosnący w miejscowości Fortingall w Szkocji jest najstarszym drzewem w Europie.
♦ Także polskie najstarsze drzewo to cis pospolity; rośnie on w Henrykowie Lubańskim i liczy ok. 1270 lat.
cisCis pospolity jest najbardziej cieniolubnym rodzimym drzewem w Polsce.
♦ Cis pospolity był pierwszym w Polsce drzewem objętym ochroną prawną (dekret wydał król Władysław Jagiełło w 1423 r.).

Jeśliby kto, wszedłszy w las, drzewa które znajdują się być wielkiej ceny, jak Cis, albo im podobne, podrąbał tedy może być przez pana albo dziedzica pojman… /fragment dekretu królewskiego/

Wprawdzie nieco wcześniej król Kazimierz Wielki odpowiednimi zapisami w Statutach Wiślickich objął ochroną tzw. drzewa bartne czyli takie, w których znajdowały się pszczoły. Niemniej cis był pierwszym, z nazwy wymienionym drzewem objętym ochroną w Polsce.

cis pospolity przekrójDrewno cisa ma wąski, biały biel i piękną, błyszcząco brunatnoczerwoną twardziel. Charakteryzuje się doskonałymi parametrami: jest ciężkie i bardzo twarde, niezwykle sprężyste (dzięki temu było doskonałym materiałem do produkcji łuków), wyjątkowo trwałe zarówno w stanie suchym jak i na wolnym powietrzu, odporne na działanie grzybów i owadów, trudno łupliwe i trudno zapalne, mało kurczliwe przy zmieniającej się temperaturze i wilgotności, wolno schnące, nie pęka i nie paczy się przy wysychaniu. Mimo dużej twardości jest łatwe w obróbce (m.in. do wygładzania i polerowania). cis przekrój pnia

Z uwagi na wymienione zalety, drewno cisa jest niezwykle cenione w przemyśle, stanowi ono idealny materiał snycerski, jest też używane jako imitacja hebanu.

Wszystkie części cisa (z wyjątkiem mięsistej osnówki nasion) są trujące. Jest to związane z dużą zawartością w jego komórkach trujących związków, przede wszystkim alkaloidów z grupy taksyn. Właściwości te były wykorzystywane w średniowieczu do produkcji zatrutych strzał (jak widać militarne zastosowanie cisu nie ograniczało się do produkcji łuków 😉 ).

——

Ewa Bernard

Modrzew europejski

 

modrzew europejskiModrzew europejski (Larix decidua) to jeden z dwóch rodzimych gatunków modrzewia występujący w Polsce. Występuje częściej niż modrzew polski. Jest rośliną bardzo zmienną, posiadającą dużą ilość naturalnych form, różniących się głównie kwiatami żeńskimi i szyszkami. Istnieje także wiele sztucznie wyhodowanych, typowo ozdobnych odmian modrzewia europejskiego, np. pendula i repens – odmiany o powyginanych, zwisających gałęziach.

Czytaj dalej Modrzew europejski

Świerk (bardzo) pospolity

 

ŚWIERK POSPOLITY (Picea abies)

świerk, świerkiNa terenie Polski świerk ma dwa regiony występowania: północno-wschodni oraz południowy – oddzielone od siebie pasmem bezświerkowym. Dlatego nie występuje naturalnie na Pomorzu. Wielkopolsce oraz prawie na całym Mazowszu.

Świerka można zaliczyć do drugiego po sośnie tak pod względem rozmiarów produkcji jak i wartości użytkowej drewna.

Charakterystyczną dla drewna świerka cechą jest bardzo częste występowanie pęcherzy żywicznych, które znacząco utrudniają jego obróbkę. Drewno świerka ma barwę żółtawą, jest lekkie i miękkie, łatwo łupliwe. Większą twardość posiadają świerki rosnące wysoko w górach. Z nich zazwyczaj wykonuje się wierzchnią część skrzypiec (tzw. świerk rezonansowy). W najwyższych partiach gór gleba nie jest żyzna, a warunki atmosferyczne powodują, że świerk rośnie wolniej, dlatego też ma bardzo gęste przyrosty. Dzięki temu posiada wyjątkową sprężystość i wyjątkowy rezonans.

Kora świerka pospolitego jest płytko spękana na drobne, łuskowate poletka. Jej odcień może się zmieniać od różowawo brązowego do brunatnoszarego. Pod korą znajduje się jadalna miazga (fakt wykorzystywany przez szkoły przetrwania). Z igliwia, zalewając go wrzątkiem, można przygotowywać napój bogaty w witaminę C.

Cechą drewna świerkowego są silne właściwości ostrzegawcze, tzw. trzeszczenie przed złamaniem. Między innymi dzięki temu świerk bywa wykorzystywany w budownictwie i górnictwie. Drewno świerka jest także doskonałym materiałem stolarskim; ma zastosowanie w przemyśle papierniczym, zapałczanym, celulozowym.

Czytaj dalej Świerk (bardzo) pospolity

Bubinga – drewno z serca Afryki

bubinga_widok słojów

bubinga_widok

Bubinga to afrykańskie drzewo, które zazwyczaj rośnie samotnie lub w niewielkich skupiskach w wilgotnych lasach równikowych. Osiąga wysokość 40 – 50 metrów a średnica pnia wynosi od 1 do 2 metrów. Waga pnia może osiągnąć nawet ponad 10 ton.

Bubinga jest znana w Europie od ok. 1700 roku. W XVIII i XIX wieku znana była pod nazwą „bois de rose d’Afrique” lub „African rosewood” choć botanicznie nie należy do rodziny drzew różanych. Jako jedno z ciekawszych drzew szybko znalazła zastosowanie w renesansowym meblarstwie.

Jeszcze na początku XX wieku Francuzi określali bubingę jako „jedno z naszych najpiękniejszych drzew kolonialnych” (Jean Meniaud, Nos bois coloniaux, Paris 1931).

Obecnie wyróżnia się kilkanaście gatunków bubingi z czego 2 (guibourtia tessmannii i guibourtia demeusei) są powszechnie wywożone z Afryki pod wspólną nazwą „bubinga” lub zwyczajowo „rosewood”.

 

Czytaj dalej Bubinga – drewno z serca Afryki